هرآنکس ز دانش بَرَد توشه ای
جهانیست بنشسته در گوشه ای


پیشکش به سایه سار مهربانی



منصوره اتحادیه تاریخ‌نگار، نویسنده، ناشر و استاد دانشگاه ایرانی است. او در هشتم اسفند سال ۱۳۱۲ خورشیدی در تهران، در خانواده‌ای که از طرف پدر به تجار آذربایجان و از مادر به خاندان قاجار می‌رسید، متولد شد. پدرش علی اتحادیه فرزند رحیم اتحادیه و مادرش هما فرمانفرمائیان دختر عباس فرمانفرمائیان است.
کودکی‌اش در سال‌های سخت جنگ جهانی دوم و اشغال ایران سپری شد. وی در آن سال‌ها با معلم سرخانه، تحصیل را دنبال کرد. مدرسه‌های کیهان، ژاندارک و انوشیروان دادگر از مدارسی بود که او در آنجا درس خواند.
دوره متوسطه خود را به انگلستان رفت و تحصیلات عالی دانشگاهی را با انتخاب رشته تاریخ در دانشگاه ادنبورگ در اسکاتلند گذراند و در سال 1337 موفق به اخذ درجه فوق لیسانس از آن دانشگاه گردید. در سال 1347 در دانشگاه تهران با سمت مربی استخدام شد. در پیگیری تحصیلات در سال‌های 59-1355 برای گذراندن دوره دکتری عازم اسکاتلند شد و موفق به دریافت دکترای تاریخ از دانشگاه ادینبورگ بریتانیا گردید و رساله دکتری خود را درباره: «احزاب سیاسی در دوره مشروطیت» به رشته تحریر درآورد.


اتحادیه پس از اخذ مدرک دکتری در سال 1359 و بازگشت به ایران در دانشگاه تهران واحدهای درسی گوناگونی از جمله: تاریخ قاجاریه، جنبش‌های یکصد ساله اخیر و تاریخ خاورمیانه را تدریس می‌کرد. وی پس از سه دهه تحقیق و پژوهش در سال 1378 از دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران بازنشسته شد، اما همچنان به کار و تدریس در بنیاد ایرانشناسی پرداخت.
دکتر منصوره اتحادیه در سال ۱۳۶۲ نشر تاریخ ایران را در جهت انتشار اسناد و پژوهش‌هایی در حوزۀ تاریخ معاصر ایران منتشر کرد. کتاب‌های سایه‌سار مهربانی، ستایش میلاد و کارنامه دکتر منصوره اتحادیه نظام مافی از مصطفی زمانی‌نیا دربارۀ او منتشر شده ‌است.

از جمله آثار او می‌توان به تدوین کتاب‌های در دهلیزهای قدرت (زندگینامۀ سیاسی حسین علاء)، زنانی که زیر مقنعه کلاهداری کرده‌اند (زندگی ملک تاج خانم نجم‌السلطنه)، نیمۀ پنهان (زنان ایران در آستانۀ قرن بیستم) که منتخبی از اسناد عبدالحسین فرمانفرما است، زنی در فراسوی زمان و زنی پشتِ دوربین عکاسی (زندگی‌نامه و منتخبی از عکس‌های عزت الملوک فرمانفرمائیان)، صرافی و صراف‌ها (منتخبی از اسناد حاج رحیم اتحادیه)، تجار و تجارت (منتخبی از اسناد تجارتخانه اتحادیه)، با همکاری رقیه آقابالازده، تاریخ غفاری با همکاری سیروس سعدوندیان، خاطرات و اسناد حسینقلی‌خان نظام السلطنه مافی، گزیده‌ای از مجموعه اسناد عبدالحسین میرزا فرمانفرما با همکاری سیروس سعدوندیان، نامه‌های یوسف مغیث السلطنه، سیاق عشیرت در عصر قاجاریه، آمار دارالخلافه تهران: اسنادی از تاریخ اجتماعی تهران در عصر قاجار، خاطرات تاج‌السلطنه با همکاری سیروس سعدوندیان، پیدایش و تحول احزاب سیاسی مشروطیت، دوره‌های یکم و دوم مجلس شورای اسلامی، شیوه تاریخ نگاری، اینجا طهران است (مجموعه مقالاتی درباره طهران ۱۳۴۴-۱۲۶۹ه. ق)، پیدایش و تحول احزاب سیاسی در مجلس سوم و ترجمه آثاری چون سفرنامه آگوست بن‌تان، ژنرال سمینو در خدمت ایران عصر قاجار و جنگ هرات (۱۳۲۶-۶۶ ق.)، زندگی، زمانه و آثار بیهقی، نام برد.


مقالات (پژوهش‌ها)

1- ناصرالدین‌شاه و امور آذربایجان (1278 – 1310 هجری قمری)، منصوره اتحادیه (نظام مافی) مجموعه سخنرانی‌های هفتمین کنگره تحقیقات ایرانی، ج3، 30 مرداد-5 شهریور، به کوشش محمدرسول دریاگشت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 2535 - مشاهده مقاله

2- یکپارچگی جهان به وسیلهء بیماری! (سده‌های 14 تا 17 میلادی)، نوشته‌ لروا لادوری، ترجمه و تلخیص منصوره اتحادیه چاپ نخست این مقاله با عنوان اتحاد

میکروبی جهان، در: بینش و روش در تاریخ‌نگاری معاصر، زیر نظر منصوره اتحادیه و حامد فولادوند، نشر تاریخ ایران، 1365 و چاپ دوم آن با عنوان یکپارچگی جهان به وسیلهء بیماری در خبرگزاری مهر، 14 اسفند 1398 منتشر شده است. - مشاهده مقاله

3- مروری بر امور خیریه و مسئولیت اجتماعی کارآفرینان، منصوره اتحادیه، (متن سخنرانی در سازمان محک) - مشاهده مقاله




خبرگزاری‌ها

توسط نشر تاریخ ایران : «نیمه پنهان» منتشر شد.

تاریخ‌نگار ناشر: گزارش گرامی‌داشت دکتر منصوره اتحادیه

روزنامه شهروند: ترجمه منصوره اتحادیه درباره یکپارچگی جهان به وسیله بیماری